بررسی نمود تفاوت‌های جنسیتی ایدئولوژیک در جامعه، در دو دورۀ کشف و اشاعۀ حجاب

شهلا شریفی, سمانه دریق گفتار

چکیده


زبان و جنسيت يا به تعبير تخصصي‌تر «زبانشناسي جنسيت» از موضوع‌های مورد‌توجه در مطالعات میان‌رشته‌ای زبانشناسی اجتماعی است. پژوهش در مورد جنسیت از ديدگاه جامعه‌شناسي ضرورت دارد؛ زیرا راهي براي آگاهي از جايگاه مفهوم «جنسيت» در جوامع و تأثیر متقابــل آن در شکل‌گيري ارتباط است. جنسیت، متغیری چندگانه معرفی می‌شود که در گفتمان نیز ظهور می­یابد و این ظهور به‌شدت به ایدئولوژی ذهنی افراد از جنسیت وابسته است. برقراري ارتباط فقط به‌معناي القای منظور و مقصود نيست؛ بلکه کيفيت بیان مقصود (فارغ از معناي آن) که معمولاً تحت‌تأثیر بافت فرهنگي يک جامعه است در شکل‌گرفتن مقصـود نهايي بسيار مهم است. آنچه در این پژوهش مورد‌توجه قرار گرفته است، بررسی و تحلیل انتقادی گفتمان با در‌نظر‌داشتن متغیر «جنسیت» است که با بهره‌گیری از چارچوب «تحلیل گفتمان انتقادی فمینیستی» لازار (2007) درباره متون مربوط به کشف حجاب و اشاعۀ حجاب انجام گرفت. نتایج حاکی از آن است که تفاوت زیادی در ابزارهای زبانی مورد استفاده توسط دو گروهِ کشف و اشاعه حجاب دیده نمی‌شود؛ بلکه تفاوت در چگونگی و جایگاه استفاده از این ابزارها است. هر قطب با هر ایدئولوژی، سعی در متقاعد‌کردن خواننده دارد و در این راه از زبان به نفع خود بهره جسته است.

واژگان کلیدی


فمینیسم، گفتمان، سلطه، نابرابری

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


پاک‌نیت، محبوبه (1385). خوانشي از زن در شاهنامه، مجله مطالعات زنان، تابستان و پاييز 1385; 4(2):111-141. •

پاک‌نیت، محبوبه (1386). خسرو و شيرين از منظر زنانه نگري، مجله مطالعات زنان، تابستان 1386; 1(1):115-142.

پیشگاهی فرد، زهرا؛ قدسی، امیر (1388)، نظريه‌هاي فرهنگي فمينيسم و دلالت‌هاي آن بر جامعۀ ايران، مجله زن در فرهنگ و هنر (پژوهش زنان)، دوره 1، شماره 1.

پاینده، حسین، (1387). نقد فرهنگي داستان «مدل» نوشته سيمين دانشور از سه منظر در مطالعات زنان. مطالعات فرهنگي و ارتباطات، بهار 1387; 4(11):1-19.

جعفری، مرتضی؛ اسماعیل‌زاده، صغری؛ فرشچی، معصومه (1371)، واقعه کشف حجاب (اسناد منتشرنشده از واقعه کشف حجاب)، چاپ اول. تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی و مؤسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی.

خانی، فضیله، (1389). چارچوب تحليلي در مطالعات نابرابری‌های جنسيتي در جهان، زن در توسعه و سياست (پژوهش زنان) پاييز 1389; 83 (پياپي 30)):7-30.

خلفی، مسلم، (1386)، «باز نگرشی درون دینی به حجاب»، مطالعات راهبردی زنان، پاییز 1386، شماره 37. 75- 132

خياطيان، قدرت‌اله، (1391)، «حجاب قرآني و نسبت آن با حجاب عرفاني»، خردنامه صدرا، بهار 1391، شماره 67

ذبيحي، معصومه، موسوي، زهره سادات، (1386)، «اشتراك حجاب در اديان ابراهيمي»، مطالعات راهبردي زنان، تابستان 1386; 9-36 (معارف اسلامي): 138-160

زيبايي‌نژاد، محمدرضا و سبحاني، محمدتقی، (1379)، درآمدي بر نظام شخصيت زن در اسلام، قم: دارالثقلين.

شجیعی، زهرا (1372)، نخبگان سیاسی ایران (از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی)، چاپ اول، جلد دوم، تهران: سخن.

عزيزي، فاطمه، جوادي يگانه، محمدرضا، (1388)، «زمينه‌هاي فرهنگي و ادبي کشف حجاب در ايران؛ شعر مخالفان و موافقان»، مجله جامعه‌شناسی ايران، بهار 1388، 10(1):99-137

محلاتی، محمد سروش، (1386)، «نگاهی به یک قاعده و دو استثناء در موضوع حجاب»، مجله مطالعات راهبردی زنان، پاییز 1386 - شماره 37

نوری، یحیی، (1343)، حقوق زن در اسلام و جهان، تهران: موسسه مطبوعاتی فراهانی

نیکنامی، کمال‌الدین؛ سعیدی هرسینی، محمدرضا؛ دژم خوی، مریم؛ (1389)، درآمدي بر تاريخچۀ مطالعات زنان در باستان‌شناسی. زن در فرهنگ و هنر (پژوهش زنان)، دوره 2، شماره 3.

روزنامه اطلاعات، سال‌های 1314، 1357، 1363.

روزنامه خراسان، سال 1363.

روزنامه کیهان، سال 1314، 1363.

روزنامه جمهوری اسلامی، سال 1363.

روزنامه شهامت، سال 1314.

روزنامه عرفان، سال 1314.

Cameron, D. (1992) Not gender difference but the difference gender makes′—explanation in research on sex and language. International Journal of the Sociology of Language.

Connell, R. W. (1995) Masculinities and Globalization University of Sydney.

Fairclough, Norman (1992) Discourse and Social Change. Cambridge: Polity Press.

Fairclough, Norman (1989) Discourse and text: linguistic and intertextual analysis within discourse analysis. Lancaster Univercity.

Fairclough, N. and Wodak, R. (1997) `Critical discourse analysis', in T. van Dijk

Foucault, M. (1997) Sex, power and the politics of identity. Ethics: Subjectivity and Truth, 167.

Giddens, A. (1991) Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Stanford University Press.

Grant, J. (1993) Fundamental feminism: Contesting the core concepts of feminist theory.

Kitzinger, C. (2000) Doing feminist conversation analysis. Feminism and Psychology, May 2000 vol. 10 no. 2 163-193

Kress, G. (1999) `Critical discourse analysis', Annual Review of Applied Linguistics,

New York: Routledge.

Labov, William, (1972a) Sociolinguistic Patterns, University of Pennsylvania Press, Philadelphia

Lakoff, Robin. (1975) Language and woman's place. New York: Harper and Row.

Lazar, M. M. (2000) Gender, discourse and semiotics: The politics of parenthood representations, Discourse and Society, 11, 373–400

Lazar, M. M. (2005) Feminist CDA as Political Perspective and Praxis, in M. M. Lazar (ed.), Feminist critical discourse analysis. Gender, Power and Ideology in Discourse, Basingstoke, Palgerave Macmillan, 1-28.

Lazar, M.M. (2007) ‘Feminist Critical Discourse Analysis: Articulating a Feminist Discourse Praxis’, Critical Discourse Studies, 4(2).

Sapir, E. (1929) 'The Status of Linguistics as a Science'. In E. Sapir (1958): Culture, Language and Personality (ed. D. G. Mandelbaum). Berkeley, CA: University of California Press.

Stephen, John (2005) Analysing Text: Linguistics and Stylistics, in P. Hunt (ed) Understanding Children’s Literature, second revised edition, London: Routledge, 73-85.

Sunderland, Jane and Lia Litosseliti (2002) Gender Identity and Discourse Analysis. Theoretical and Impirical Considerations, in L. Litosseliti (ed.), Gender Identity and Discourse Analysis. Philadelphia: John Benjamins, 1-39.

Talbot, Mary (1995) Fictions at work. London and New York: Longman.

Tannen, D. (1994) Gender and discourse. New York Oxford: Oxford University Press.

Teun van Dijk (1993) Denying racism: Elite discourse and racism. In: J. Solomos & J. Wrench (Eds.). Racism and Migration in Western Europe. (pp. 179-193). Oxford: Berg, 1993.

Trudgill, Peter (1998) "Sex and Covert Prestige". In: Coates, Jennifer (ed), Language and Gender: A Reader. Oxford: 21-28.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.